ATEX is geen vinkje. Het is een traject waar je nooit klaar mee bent.

ATEX-compliance wordt in veel organisaties nog gezien als iets wat je ‘regelt’. Documentatie op orde, audit doorstaan. Klaar.

Maar volgens Frank Baptist, Docent, inspecteur & veiligheidskundige ATEX, NEN3140 bij Actemium Nederland, begint het daar pas. Tijdens zijn break-outsessie “ATEX road to compliancy” op het ATEX & Process Safety Congres laat hij zien waarom compliance geen eindpunt is, maar een doorlopend traject. Van ontwerp en documentatie tot inspecties, training en gedrag op de werkvloer.

Waar gaat het organisaties mis als we kijken naar ATEX-compliant zijn?

“Het zit ‘m in hoe compliance wordt gezien. Vaak als iets wat je afvinkt: we hebben het geregeld, dus we zijn klaar. Maar zo werkt het niet. ATEX is geen momentopname. Het is een traject dat continu meebeweegt met je organisatie. Installaties veranderen, processen veranderen, mensen veranderen. Als je daar niet in meebeweegt, loop je automatisch achter.”

Je noemt het een ‘road to compliance’. Wat bedoel je daarmee?

“Dat je het als een geheel moet zien. Het begint al bij het ontwerp en de bouw van een installatie, maar het stopt daar niet. Je moet het doortrekken naar inspecties, onderhoud en vooral naar je mensen. Training, bewustwording, gedrag op de werkvloer, dat zijn net zo goed onderdelen van compliance.
Als één van die schakels ontbreekt, klopt het geheel niet meer.”

Waar zit voor organisaties de grootste uitdaging in dat traject?

“Vooral in het vertalen van wetgeving naar de praktijk. De regels zijn er, denk aan ATEX 114 en 153, maar die geven je geen stappenplan. Het zijn kaderwetten. Ze zeggen wat je moet bereiken, maar niet hoe je dat moet doen. Dus je moet zelf invullen wat ‘goed genoeg’ is. En dat vinden veel organisaties lastig.”

Wat betekent dat concreet voor de dagelijkse praktijk?

“Dat je continu keuzes moet maken. Hoe richt je je zonering in? Welke maatregelen neem je? Hoe onderbouw je dat? En misschien nog belangrijker: hoe zorg je dat die keuzes ook blijven kloppen als je organisatie verandert? Dat vraagt om een manier van werken waarin je blijft toetsen en bijsturen.”

Je geeft aan dat vooral organisatorische maatregelen lastig zijn. Waarom juist daar?

“Techniek is vaak nog wel te overzien. Daar zijn normen voor, richtlijnen, best practices. Maar zodra het gaat over mensen, training, verantwoordelijkheden, procedures, wordt het complexer. Daar zijn minder concrete handvatten voor.

En juist daar gaat het vaak mis. Je kunt technisch alles goed geregeld hebben, maar als mensen het niet begrijpen of anders handelen, heb je alsnog een probleem.”

Gaat het dan uiteindelijk vooral over kennis en verantwoordelijkheid?

“Absoluut. Je hebt grofweg drie situaties: mensen die niet weten wat ze doen, mensen die weten dat ze iets niet goed doen, en mensen die denken dat ze het goed doen, terwijl dat niet zo is. Vooral die laatste categorie is gevaarlijk.”

Hij ziet dat organisaties daar vaak te makkelijk overheen stappen.

“Je kunt iemand een functie en verantwoordelijkheid geven, maar daar hoort ook iets anders bij: zorgen dat iemand die rol kán vervullen.”

Waar ligt die verantwoordelijkheid dan, bij de organisatie of bij het individu?

“Allebei. Als werkgever heb je de plicht om mensen op te leiden, te begeleiden en de juiste middelen te geven. Dat staat ook gewoon in de wetgeving. Maar als individu heb je ook een verantwoordelijkheid. Je moet willen begrijpen wat je doet en wat de impact daarvan is.”

Volgens Baptist gaat het daar vaak mis.

“Mensen krijgen een rol met verantwoordelijkheid, maar niet altijd de juiste ondersteuning of het juiste besef. En dan krijg je situaties waarin keuzes worden gemaakt zonder dat de consequenties volledig worden overzien.”

Wat betekent dat voor organisaties die écht veilig willen werken?

“Dat je kritisch moet kijken naar wie je waar neerzet. Niet iedereen past op elke plek. Als iemand het belang van veiligheid niet ziet of niet wil zien, dan moet je jezelf afvragen of die persoon op de juiste positie zit.
Dat klinkt hard, maar in deze omgevingen is dat wel de realiteit.”

Wanneer zie je dat organisaties het wél goed aanpakken?

“Als compliance geen losstaand project is, maar onderdeel van de dagelijkse praktijk. Dan wordt bij elke wijziging automatisch gekeken: wat betekent dit voor onze veiligheid? Wat betekent dit voor onze ATEX-aanpak?
En dan zie je dat het niet alleen iets is wat moet, maar iets wat helpt om betere beslissingen te nemen.”

Wat hoop je dat mensen meenemen uit jouw sessie “ATEX road to compliancy”?

“Dat ze anders gaan kijken naar compliance. Niet als iets wat je afrondt, maar als iets wat je organiseert. Iets wat je inricht en blijft ontwikkelen.
En vooral: dat ze inzicht krijgen in waar ze nu staan in dat traject en wat de volgende stap is.”

Wil je weten waar jouw organisatie staat op die ‘road to compliance’ en waar de grootste risico’s zitten?

Tijdens het ATEX & Process Safety Congres laat Frank Baptist zien hoe je compliance vertaalt naar een werkende, praktische aanpak.

Luna van Bommel | Producer